Iruzkina: Fasle Kargadan / Rhino Season (Bahman Ghobadi, 2012)

Poesiak ere min egin ahal du, maitemintzen lagundu dezakeen moduan. Baina, zoritxarrez, munduko leku askotan poema on batek 30 urteko espetxe zigorra ekarri dezakeela ere erakusten digu Bahman Ghobadiren Fasle Kargadan filmak. Zuzendari iraniarra bere herrialdeko egoera salatzen du pelikula liriko honekin. Bereziki, Sadegh Kamangar poeta kurduari eskaintzen dio Ghobadik. Antza denez, protagonistaren sorkuntzarako inspirazio iturri nagusia izan da Kamangar.

Fasle Kargadan pelikulak Irango Islamiar Errepublikaren kontrako atentatuak leporatu dioten idazlearen istorioa kontatzen du. 30 urteko zigorra jasan ostean aske utzi zuten emaztearen bila joango da Turkiara. Bidaiak baina, ez dio askatasunaren zaporea dastatzen lagunduko, baizik eta sufrimendua eta galdutako guztiaren isla izango da.

Narrazio poetiko hutsa bideratzen duen film honek ikusizko metaforak Sahel idazlearen berbekin tartekatzen ditu sufrimenduaren bidaia deskribatzeko. Ghobadirentzat lehen Irango herrialde aberatsean poeta zena, orain errinozeronte zaharra izango da gatzaga lehorretan.

Monica Belluciren eta Behrouz Vossoughiren antzezpenak onak badira ere, argazki lanaz baino ez da akordatuko zine aretotik ateratzen den ikuslea. Argazkien koloreztapena eta argitasuna saritzeko modukoa da. Horiek gainera, pelikularen irakurketa lirikoa bideratzen laguntzen dute uneoro, ezin baita beste modu batean irakurri ikus-entzunezko pieza hau.

Zoritxarrez, film poetikoak ez dira ongi etorriak izaten gehienetan, eta hala gertatu omen da honekin ere Donostiako Zinemaldian. Ikusle askok narrazio argia egiten ez duela argudiatzen badute ere, oker egongo dira. Narrazioa bikaina da, nahiz eta istorioa modu konbentzionalean ez kontatu. Espero dugu errekonozimendu pixka bat lortzea Ghobadiren filmak, apustu zaila egin du eta.

Julen BIGURI

Fitxa Teknikoa:

Zuzendaria: Bahman Ghobadi

Gidoia: Bahman Ghobadi

Argazkia: Touraj Aslani

Aktoreak: Behrouz Vossoughi, Monica Bellucci, Yilmaz Erdogan, Caner Cindoruk

Iraupena: 103 m.

Herrialdea: Turkia

Read more »

Iruzkina: Cesare Deve Morire (Paolo eta Vittorio Taviani, 2012)

Erroma gehiegi maite dutelako akabatu behar dute erromatarrek Zesar tiranoa; herritarren askatasuna txikitzen duelako. Segurtasun handiko kartzela batean presoak Shakespearen lana antzezten ikusten ditugu Cesare Deve Morire filman; zine eta antzerkia nahasten dituen pelikulan. Shakespearen Julio Cesar lanaren egokitzapen bitxia da Paolo eta Vittorio Tavianik zuzendutako lana, Berlinen Urrezko Hartza eta Epahimahai Ekumenikoaren saria jasotakoa.

Taviani anaiek ez dira zine konbentzionalagatik famatuak, Cesare Deve Morirek argi eta garbi erakusten duen moduan. Presoen antzezpenetan oinarritzea eta narrazioa eustea erabaki dute italiar zuzendariek, apustu arriskutsua benetan. Hala ere, Italiako presoen antzezpen maila ikusita harrituko da ikuslea. Inoiz ez genuen pentsatu mafia kideek, ustelkeriaren ordezkariek edota hiltzaileek hain ondo egingo zutenik Bruto, Antonio edota Zesar beraren antzezpenak.

Italiako neorrealismoaren teknika mimetikoak aurkitu ahal dira bai antzezpenean eta bai plano batzuetan ere, nahiz eta argazki aldetik ezer berezirik ez egon. Ia pelikula osoa zuri-beltzean dago grabatuta, antzerkia ofizialki aurkezten dutenean izan ezik.

Aipagarriena, ordea, Taviani anaiek Shakespearen eta presoen errealitatearekin egiten duten konparazioa da. Zesarren antzezpena egin behar duen aktoreak esaten duen bezala, inoiz ez zaigu zaila izan tiranoak herriaren onenerako akabatzen, ezta gure aita ala semeak izanda ere. Krimenaren munduan Bruto eta Zesar asko omen daude, batak besteari ongiaren ezpata sartzen diotenak bihotzean. Dudarik gabe, antzerkiaren maitaleentzat bideratutako lan morala dugu Cesare Deve Morire.

Julen BIGURI

Fitxa Teknikoa:

Zuzendaria: Paolo Taviani, Vittorio Taviani

Gidoia: Paolo Taviani, Vittorio Taviani (Fabio Cavalliren lankidetzarekin)

Argazkia: Simone Zampagni

Aktoreak: Cosimo Rega, Salvatore Striano, Giovanni Arcuri, Antonio Frasca, Juan Dario Bonetti, Vittorio Parrella

Iraupena: 76 m.

Herrialdea: Italia

Read more »

Zortzigarren eguna | Azken aurrekoa

Kronika: zortzigarren eguna | Azken aurrekoa

2012ko irailaren 28a, ostirala

Ze azkar pasatzen diren egunak, konturatu orduko Zinemaldiko bigarren ostirala da gaur. Asteburua hurbiltzearekin batera jende gehiago kaleetan. Batzuk Ewan McGregorren irribarrea ahaztu ezinik, beste batzuk koadernoa eskutan, famaturen baten autografoa ehizatzeko prest. Lasse Hallströmen Hypnotisören/The Hypnotist (Hipnotista) filmarekin hasi dugu eguna. Film suediarren ohiko patxadarekin, Stocholmeko familia baten erahilketak argitzeko erronka du esku artean Joona Linna komisarioak. Heriotzak argitzeko hipnotizatzaile ezagun bat kontratatuko du bizirik irten den lekuko bakarrari (shok egoeran dagoen nerabe bati) galdeketa egin diezaion. Hipnotizatzailearen semea bahitzen dutenean ikerketa korapilatu egingo da. Aurtengo edizioko film asko eleberrietan oinarrituta daude. Pelikula honen gidoia idazteko, Paolo Vacircak Lars Keplerren nobela moldatu du. Batzuei gustatu zaie, beste batzuk ordea hotz utzi ditu.

The Angels’ Share Ken Loach maisuaren azkeneko film luzea begi onez ikusi du Donostiako publikoak. Zabaltegi Perlak itxiko duen filmak barrea eragin du bertaratu direnen artean. Glasgowen bizi den Robbie gaztea eta gizarte-zerbitzuetako programan ezagutzen dituen beste kide batzuek whiskya dastatzeko zaletasuna bereganatuko dute Harry hezitzaileak prestatutako irteera baten harira. Hori da filmeko ardatz nagusia. Umore eskoziar peto petoa.

Bernardo Bertolucci zinemagilearen IO E TE (Ni eta Zu) filma izan da aurtengo Zabaltegi Perletako bat. Lorenzo hamalau urteko nerabeak zailtasunak ditu familiarekin eta bizi den munduarekin erlazionatzeko, hori dela eta eskolakoekin eskiatzera joan beharrean etxeko sotoan ezkutatzea erabakiko du. Sotoan bakarrik eta lasai egongo dela uste bazuen ere, bere usteak okerrak izango dira, drogekin arazoak dituen arrebaordea izango baitu apopilo. Bien artean harreman berezi bat sortuko da eta elkar lagunduko dute. Bertolucciren zinema maite dutenek, filmografian lan oparoagoak dituela aipatu dute.

Tomy Lee Jonesen gaua izan da, gaur jaso baitu Donostia Saria. Ilusio handiegirik ez diola egin esan daiteke, nahiko serio hartu baitu saria. Gainontzeko sarituek ez bezala, Lee Jonesek ez du hitzik egin euskaraz, bere ustez, gurea, hizkuntza zahar eta ohoragarria delako.

Jendea kinielak egin eta egin ari da. Puntuak gora eta puntuak behera. Baina bihar arte itxaron beharko dugu irabazleak nortzuk diren jakiteko. Iaz bezain beste harrituko gaituzte sariek?

Read more »

Zazpigarren eguna | Sail ofizialeko asko

2012ko irailaren 27a, osteguna

Atzo Greba Orokorra deituta zegoen Hego Euskal Herrian, eta Zinemaldian ere eragina izan zuen. Donostiako denda eta taberna gehienak ateak ixtea erabaki zuten. Zinemaldiko arduradunek ere, egunez aldatu ezin zitezkeen Kursaaleko ekitaldiak baino ez zituzten mantendu. Bertaratu zirenek Emily Tang txinatarraren All Apologies, zein Bahman Ghobadiren Fasle Kargadan/Rhino Season pelikula poetikoa ikusi ahal izan zituzten. Pablo Larrainen NO (EZ) filmak ere zeresana eman du. Zabaltegi perlak sailean aurkeztu duten film txiletar honek Canneseko aurtengo errealizatzaileen hamabostaldian pelikula onenaren saria jaso zuen.  Nazioarteko presioaren aurrean Augusto Pinochet diktadoren txiletarrak bere presidentetza babesteko erreferendum bat antolatu behar zian zuen 1988an. Gertakari horitan oinarritutako Antonio Skármenta idazlearen Referéndum eleberrian oinarritutako filma da. René Saavedra (Gael García Bernal) publizista gaztea ezezkoaren aldeko kanpainaz arduratuko da eta azkenean irabazi egingo dute. Publikoaren Saria jasotzeko hautagaietako bat da.

Osteguneko protagonista nagusia J. A. Bayona gaztearen The Impossible (Ezinezkoa) filmeko protagonistetako bat izan da: Ewan McGregor. Filma aurkeztera ez ezik Donostia Saria jasotzera ere etorri da aktore eskoziarra. Pozik utzi ditu alfonbra gorrira zein Maria Cristina hotelera hurbildu diren jarraitzaileak. Gabonetan Tailandiara joan den familia baten benetako istorioan oinarrituta dago filma.

Costa-Gavrasen Le Capital filmak ere harrera beroa jaso du ikusleen artean, gutxitan gertatzen denaren  aurka, filmeko une batean  ikusleak txaloka hasi baitziren. Pelikulak, Marc Tourneulien izeneko bankari baten igoera geldiezina du hizpide. Egungo egoera ekonomikoaren gogoeta planteatzen du. Zuzendariaren hitzetan “sozietatearen gehiengo nagusi bat da galtzailea”. Haren emazte eta ekoizle Michele Ray-Gavrasen ustez gizarte zibila antolatu bitartean ez da ezer aldatuko.  Frantzian inork ez duela dirurik inbertitu nahi izan aipatu zuen eta gainontzeko herrialdeetan banatzea errazagoa izan dela. Batek baino gehiagok jarri izan dio Costa-Gavrasi “zuzendari politiko” etiketa, berak film guztiak politikoak direla esan du gaur arratsaldean eman duen prentsaurrekoan. Irudi bitartez, gizartearekin lotura handia duten istorioak kontatzen ditu. Askok thrillertzat badute ere, jatorri greziarreko zuzendariak nahiago izan du suspense pelikulatzat izendatu. Stephane Osmonen eleberrian oinarrituta dago lana eta idazleak, bien artean aldea dagoela aipatu du. Frantzian, gurearekin alderatuta zineak eta kulturak orokorrean babes handiagoa dutela aipatu dute denek. 

Carlos Sorin  argentinarraren Días de Pesca izan da Sail Ofizialaren barruan aurkeztu den eguneko beste pelikula bat nahiz eta aurreko bi filmek baino harrera hotzagoa izan duen. Marco (Alejandro Aguada) alkoholiko izandako 52 urteko gizonaren gora beherak kontatzen dira pelikulan.

Eguna amaitzeko Publikoaren Saria irabazteko hautagaia den Cesare deve morire (Zesarrek hil egin behar du) filma aurkeztu dute Paolo Taviani eta Vittorio Taviani zinemagile ezagunek. Erromako Rebibbia espetxeko presoek antzeztutako antzerkiaren bertsio zinematografikoa da. Shakespeareren Julius Caesar da antzezlan honen atzean dagoen obra.

Read more »

Iruzkina: Aquí allá (Antonio Méndez Esparza, 2012)

Mexikoko historia denbora errealean ikustea latza da. Are latzagoa Antonio Méndez Esparzaren Aquí y allá pelikulako herrixka batean kokatzen baduzu. Erritmo latinoan doa narrazioa uneoro, eta zer edo zer gertatuko dela dirudienean, ahorita mismo teknika erabiltzen du zuzendariak, narrazio geldoarekin jarraitzeko.

Pedro protagonista Guerreroko herrira joango da AEBtik bueltan musika talde bat sortzeko, lasaitasunez betiere. Mexiko baina, asko aldatu da bera alde egin zuenetik, eta oztopoak aurkituko ditu bai taldea egiteko orduan, bai eta familia kontuetan ere.

Filmeak Mexikoko zonalde batzuen egoera ondo deskribatzen badu ere, allá ia bi ordu irauten duen pelikulak, aquí 18 ordukoa dirudi. Bada, zine geldoa ere egin behar delakoan nago, komertzialtasunak ezartzen dituen erritmoak irentsi ezinak izaten baitira normalean. Baina kontuz ibili behar da, Latinoamerikan ez dira abiaduragatik famatuak.

Gainera, musikak Pedroren bizitzan duen garrantzia ikusita, efektu sonoro eta musikal dotoreak espero dira. Hala ere, mexikarren folklore aberatsa kontuan hartuta, txiste hutsa dirudi Copa Kings taldeak sortzen dituen kantak. Musika, filmaren antzera, lo egiteko aproposa da.

Julen BIGURI

Fitxa Teknikoa:

Zuzendaria: Antonio Méndez Esparza

Gidoia: Antonio Méndez Esparza

Argazkia: Barbu Balasoiu

Aktoreak: Pedro De los Santos, Teresa Ramírez Aguirre, Lorena Guadalupe, Pantaleón Vázquez

Iraupena: 110 m.

Herrialdea: Espainia-AEB-Mexiko

Read more »

Gorka Bereziartua: "Aurreko urteetan baino pelikula sarigarri gehiago ikusi ditut aurten"

Ander Barinaga-Rementeria eta Julen Biguri

Elkarrizketak aurretiaz lotuta behar luketela esan zigun irakasle batek unibertsitateko lehenengo urtean. Beranduegi gogoratu gara aholku horretaz. Eskerrak Gorka Bereziartuak bi gazteren azken orduko eskaerari jaramon egin eta kafe baten inguruan gure galderak erantzun dituen. Argiako kazetariak sei urte daramatza Donostiako Zinemaldian gertatzen denaren berri ematen. Aurten, Sail Ofizialeko filmak ditu hizpide Boligrafo gorria blogean zein sare sozialetan (@boligorria).

Kazetari lanetan zabiltza Donostiako Zinemaldian.

Azkeneko bost edo sei urteak daramatzat Zinemaldira etortzen. Mikel García eta biok etortzen gara. Nik Sail Ofizialeko filmen berri ematen dut eta berak Zabaltegi sailari buruz idazten du.

Astekari bat garenez, egunerokoaren berri emateko, batez ere sareko edizioan idazten dugu. Bertan bi sail hauetako filmen kritikak, prentsaurrekoak zein beste kontu batzuk lantzen ditugu. Ondoren, astekariko artikulu batean balorazio orokor bat egiten dugu. Albiste normalak landu beharrean punta atera ahal zaien albisteak lantzea gustatzen zaigu. Beste leku batzuetan argitaratzen ez diren gauzak. Egia esan ez da horren zaila, hemen dagoen faunarekin istorio pila bat daude. Albiste normalak hainbat leku eta hizkuntzatan irakurri ahal dira.

Kulturari garrantzia handia ematen dio Argiak.

Astekaria zein interneteko edizioa kulturan nahiko erreferentziala izan da. Argian 80ko hamarkadan zebilen jendeak beste proiektu kultural asko sortu zituen. Urte askotatik datorren, kulturari garrantzia emateko joera bat dago. Interneteko aro honetan ere kulturari bere pisua ematen saiatzen gara. Prentsan, orokorrean kulturako orriek pisu gutxi daukate. Kultura askotan, arrazoi ez kulturalegatik izaten da albiste, zentsura politikoa dagoelako…  Barrura begiratzeko leihoak filmaren kasuan gertatu den bezala. Pelikula arazorik gabe estreinatzen baldin bada ez dela ezer gertatzen ematen du.

Zer nolako presentzia du euskarak Zinemaldian?

Urratsak egiten ari dira. Duela urte batzuk, lau bost urte, akreditazioa eskatzera etorri “kaixo, akreditazioaren bila nator” esan eta “perdona, ahora te atiende el de euskera” esaten zizuten. Egia da gero eta film gehiago dagoela euskarazko azpitituluekin, baina oraindik asko dago egiteko. Zinemiran gertatu dena ikustea besterik ez dago. Hemengo filmen saileko estreinaldien atalean euskarazko lan bakarra dago: Joxeanjel Arbelaitzen Leku Hutsak, Hitz Beteak. Sartzeko moduko film asko zeuden, adibidez, ez dut uste Barrura Begiratzeko leihoak kalitate irizpide bategatik geratu denik kanpoan, nahiz eta Zinemaldiko zuzendariak Zinemira aurkezterakoan hori esan zuen. 1800 pelikula ikusi dituztela eta batzuk derrigorrez kanpoan geratu behar dutela esan zuen. Egia da ere, beste sail batzuetan, Barrura begiratzeko leihoak baino askoz film txarragoak ikusten ditugula. Ni ez nintzen prentsaurrekoan egon, baina beste kazetari batzuei galdetu eta esan zidaten azalpen hori inork galderarik egin baino lehen eman zuela eta excutatio non petitari buruz badakigu zer esaten den.  Oraindik ere, euskararen alorrean, egiteko asko dago, proiektatzen diren pelikuletan kasu. Zinemirak euskarazko pelikulak proiektatzeko izan beharko luke. Azpitituluen kasuan ere urrats handiak eman behar dira. Ikusi ditudan Sail Ofizialeko film bat ere ez da euskarazko azpitituluekin proiektatu nahiz eta euskaraz aritzen garen medio asko egon.

Sare sozialek, filma ikusi eta berehala iritzia plazaratzeko aukera ematen dute.

Asko aldatzen da prentsan eta sare sozialetan esaten dena. Blancanieves adibidez, ez zait batere gustatu, baina aurrekoan pelikulatik atera berritan idatzi nuen tweeta irakurri nuen eta zabor hutsa zela jartzen nuen. Nik artikulu batean ez nuke inoiz hori idatziko. Blogean idazterakoan tonua asko lasaitzen duzu, matiz gehiago sartzen dituzu. Egunkarietan lan egiten dutenek garrantzitsua dena askoz hobeto neurtzeko aukera daukate. Guk berehalakotasunean irabazten dugu, pelikula bukatu eta kritika daukazu biharrera itxaron gabe. Egia da irakurle batzuek hori eskertuko dutela, baina askotan denbora gehiago eskertuko nuke kritika sosegatuago bat egin ahal izateko. Biak dira beharrezkoak. Internetek gainera etengabe editatzeko aukera ematen dizu eta nik hainbat espresio biguntzen ditut. Mugikorretik ere editatu dezakezu.

Zein filmek harritu zaitu?

Nahiko Sail Ofizial ona izaten ari dela uste dut. Javier Rebolloren El muerto y ser feliz gustatu zait, batez ere egiten duen jokoagatik. Gauza bat ikusi eta narratzaileak berbera esan edo kontrakoa esaten du, hein batean, ikuslea ere lan bat edo ariketa bat egiteko beharrean jartzen du. Ikusten duzunari jaramon egin behar diozu, baina bestalde, offeko ahotsa ere beste autoritate bat da. Françoise Ozonen filmeko (Dans la Maison) fikzio mailen arteko jokoa ere gustatu zait. Nahiz eta egoera batzuk nahiko fortzatuak iruditu zaizkidan. Blancanieves ordea ez zait batere gustatu. Azken urteetan Sail Ofizialekko filmez arduratu naizenez, Mikelek Zabaltegi egiten noiz utziko zidan pentsatzen egon naiz, normalean film hobeak ematen baitituzte, beste jaialdi batzuetan saritutakoak kasu. Pelikula hauen kasuan, hautaketa lehendik eginda dago. Oliver Stoneren Savage ere ez zitzaidan batere gustatu.

Zer irakatsi dizu esperientziak?

Normalean ez naiz askorik dokumentatzen filma ikusi baino lehen, bestela baldintzatuta zoaz zine aretora. Esperientziarekin ikasi dut hori, lehen informazio gehiago biltzen nuen.

Eta iazkotik zer duzu gogoan?

Los pasos dobles ez zitzaidan batere gustatu, noraezean zihoan pelikula bat da. Niri ez zidan ezer esan. Aurreko urteetan baino pelikula sarigarri gehiago ikusi ditut aurten.

Read more »

Iruzkina: Foxfire (Laurent Cantet, 2012)

Gazte eta errebelde. Feminista eta iraultzaile. 1953 urtean AEBn bizi diren neska talde batek Foxfire sortuko dute, inkonformismoaren sugarra. Laurent Canteten filmeak emakumeak AEBn hauteskundeetan parte hartzeko eskubidea lortu zuten urtean kokatzen ditu Legs, Maddy, Lana, Rita eta Goldie gazteak. Konformismoarekin eta diskriminazioekin akabatzeko guda deklaratuko diete instituzio eta gizon aberatsei.

Peter Weiren Dead Poets Society (1989) eta Søren Kragh-Jacobsen zuzendari daniarraren Los Chicos de San Petri (1991) pelikulen antza handia du film frantsesak. Hala ere, emakumeak izango dira oraingoan protagonista, ezarritako arauen kontra borrokatuko dutenak. Baina guda txiki horretan oztopoak aurkituko dituzte gazteek.

Zuzendariak esan bezala, Izola Forrester edota Angela Davisen moduko emakumeei homenaldia egin nahi izan die. Gainera, mugimendu iraultzaileen eta, batez ere, feministen narrazio historikoa bideratzea izan da Canteten erronka. Era berean, egungo emakumeen egoera salatu nahi izan du, alde horretan nahiko motz geratzen den arren.

Laurent Cantet 7 Días en La Habana pelikulako La Fuente laburmetraia ere zuzendu du, Zabaltegi Bereziak sailean aurkeztu dutena Donostiako Zinemaldian. Habanako klixeak alde batera utziz fikzio komikoak aurkeztea du helburu azken film honek. Foxfiren baino lan hobea bideratu du laburmetraian, nahiz eta lehen hau txarto ez egon. Finean, arratsaldetxo baten ondo pasatzeko pelikula on bat baino ez da Foxfire; zoritxarrez, emakumeen egoeraren salaketan nahiko motz geratzen dena.

Julen BIGURI

Fitxa Teknikoa:

Zuzendaria: Laurent Cantet

Gidoia: Laurent Cantet, Robin Campillo

Argazkia: Pierre Milon

Aktoreak: Raven Adamson, Katie Coseni, Claire Mazarolle, Madeleine Bisson, Rachel Nyhuus

Iraupena: 143 m.

Herrialdea: Frantzia-Kanada

Read more »